Gashouders in Gent

De gasfabriek van de Imperial Continental Gaz Association produceerde eerst gas uit olie. Winkels, fabrieken en gegoede Gentenaars hapten als eerste toe, vanaf 1826 deed het gas ook een handvol straatlantaarns op de Kouter oplichten.

Bodemsanering

Vanaf 1830 schakelde Roelandt over op steenkool om gas te produceren. Een vervuilend procedé waarbij teer en cyanides achterbleven in de bodem. Het verklaart waarom de Waalse Krook zo'n twee eeuwen later tot 8 meter diep gesaneerd werd voordat de bouw van de nieuwe stadsbibliotheek van start kon gaan. 

Aan de Gentse Gasmeterlaan ontdek je wel nog markante overblijfselen van een gasfabriek, namelijk de 'Compagnie du Gaz de Gand'. Deze nieuwe en grotere fabriek werd rond 1880 uit de grond gestampt aan het Verbindingskanaal. 

Gashouders

Steenkool werd per schip aangevoerd en in ovens verhit. De vrijgekomen gassen werden opgevangen en overdag in gashouders opgeslagen. 's Avonds liepen de gashouders weer als een ballon leeg wanneer het gas via een ondergronds netwerk van leidingen verspreid werd over de stad, bijvoorbeeld om de straatlantaarns te doen oplichten.

De straatverlichting werd indertijd nog manueel aangestoken door een lantaarnaansteker, in de Gentse volksmond een tondelier genoemd. Zo kreeg deze nieuwe wijk zijn naam.

Enige bewaarde gashouders

De gasfabriek kon de steeds stijgende vraag niet meer bijbenen en werd in 1940 afgelost door een nog groter complex aan de Farmanstraat. Toch doofde het gas nog niet uit aan de Gasmeterlaan. Onder meer de vijf gashouders werden nog in gebruik voor de distributie van het gas.

Gerestaureerd

Het behoud van de gashouders is uniek. Het zijn de enige twee nog resterende exemplaren in heel Vlaanderen (op deze foto nog voor de restauratie). In 1995 werden de telescopische gashouders dan ook beschermd als monument. Ook de aarden omwalling en de pomphuisjes bleven overeind.

Na meer dan 140 jaar te zijn blootgesteld aan weer en wind, waren beide gashouders toe aan een grondige renovatie. Ze werden in 2020 gedemonteerd, gerestaureerd en teruggeplaatst. 

De gashouders demonstreren nu hoe deze iconische installaties functioneerden en zijn een baken van het Tondelierpark. Ze komen dan ook prominent in beeld in het nieuwe seizoen van het vtm-programma Mijn Restaurant. Tegen de achtergrond van de historische gasfabriek opende namelijk restaurant Datcha. 

Houten structuur

Het metalen dak van de klok van de ene gashouder werd voor een kwart opengewerkt zodat je nog de houten structuur binnenin kan zien. De gashouder loopt bovendien vol water en doet zo dienst als waterreservoir voor de buurt.

Metalen constructie

Van de tweede gashouder staat alleen de metalen constructie nog recht, de kuip werd afgedekt met aarde en vormt nu een ontmoetingsplaats voor buurtbewoners. 

Aan een van de metalen pijlers wordt getoond hoe de klok langs het geleidingssysteem naar boven kwam als die met gas werd gevuld.

Net als de gasfabriek aan de Krook, liet ook deze gasfabriek onzichtbare sporen achter in de vorm van een vervuilde bodem. Om de historische vervuiling aan te pakken, werd een brownfieldconvenant afgesloten zodat de OVAM de verontreinigde grond kan saneren. Dat moet de bouw van een duurzame wijk met 500 energieneutrale woningen mogelijk maken.